FORSÍĐAN | LEITA | GREINASAVN | SLÓĐIR | SAMBAND
INNIHALD
  • Býráđiđ (1163)
  • Břkur (39)
  • Fólkatingiđ (24)
  • Greinir (10)
  • Ítróttur (89)
  • Lřgtingiđ (234)
  • Rřđur (47)
  • Spyr Jógvan (52)
  • Viđmerkingar (15)
  • Ymist (145)


  • KUNNING
  • Um síđuna
  • Ćvisřga
  • Bókaútgávur
  • Sjónvarpslýsing
  • Samrřđur
  • Vallýsing 2001
  • Býráđsvaliđ 2000
  • Eitt 100 ára stríđ

  • FLEIRI GREINIR
  • Óvanliga informativ bók
  • Yvir til Bryggjubakka
  • Nýggj bók frá Jógvan Arge
  • Nýggj bók frá Jógvan Arge
  • Vit eiga bćđi frásřgufólk og originalar
  • Jógvan Arge 70 ár
  • Meiriluti fyri sjálvstřđu og sjálvberandi búskapi
  • ÚTVARPIĐ 60 ÁR


  • 21.08.2020 | Evni: Rřđur
    Niels Juel Arge 100 ár

    Niels Juel Arge, f. 20. august 1920, var útvarpsstjóri í 30 ár. Sjálvur tók hann lut í řllum mřguligum sendingum frá ítróttakappingum til siđsřguligar samrřđur og sendingar. Hann stóđ á odda fyri vćlumtóktu V4-sendingunum runt um oyggjarnar. Jú, bandgoymslan hjá útvarpinum er á tremur viđ sendingum, sum Niels Juel stjórnađi og greiddi úr hondum.

    Hann var viđ í myndablađnum Eygađ, sum kom út árini 1972-1976. Har skrivađi hann sřguligar og siđ-sřguligar greinir. Árini frá 1978 til sín deyđ í í mars 1995 gav hann í međal eina bók út um áriđ. Kendastar eru rřđirnar “Stríđsárini 1940-45” í seks bindum og “Teir sigldu úti” í fimm bindum, sum vóru bestseljarar á hvřrjum ári.

    Niels Juel var sonur yngra Óla Arge av Argjum og Mallu Johannesen av Bakkanum í Vestmanna. Hann tók fyrst realprógv og síđani studentsprógv í Havn. Sum studentur var hann viđ í leikinum í havnargřtum um Merkiđ og heitti í eini rřđu undir tinghúsinum á fólk um altíđ at minnast, at 25. apríl var flaggdagur Fřroya.

    Niels Juel var ítróttamađur. Málmađur í HB frá 1935 til 1942. Nćstformađur í HB og í Ítróttasambandi Fřr-oya. Formađur í Tórshavnar Ítróttaráđ og Havnar Róđrarfelag og limur í stadionnevndini. Niels Juel sat í Tórshavnar býráđ 1949-1952 og var nćstformađur í trý ár.

    Úr Íslandi til Klaksvíkar og Mykines

    Heystiđ 1940 fór Niels Juel til Reykjavíkar at lesa sřgu. Men har var bert lćrustovnur í íslendskari sřgu. Á jólum var hann aftur í Fřroyum. Men tá hevđi hann lćrt seg íslendskt til lítar. Heim aftur slapp hann viđ “Vesturfarinum”, sum tók hann umborđ í Vestmannaoyggjum. Skjótt gekk leiđin til Klaksvíkar at vera lćraravikarur í realskúlanum frá mars til próvtřkan var liđug í juni 1941.

    Heystiđ 1941 gekk leiđin til Mykinesar at vera lćrari. Hann hevđi tilhald uppi á Túvala. Hesa tíđina lćrdi Niels Juel mangt og hvat um fřroyskt bygdalív. Ein kona segđi, at seinasta neytakonugildiđ í Mykinesi varđ hildiđ, tá Niels Juel var lćrari. Har upplivdi hann eisini minubrestir og flogálop. Kvřldskúla hevđi hann fyri ungdómum. Veđriđ var ólagaligt, so hann slapp ikki av aftur oynni fyrrenn á páskum í 1942. Tá fór hann ikki vesturaftur.

    Heystiđ 1942 fekk Niels Juel starv í Sjóvinnubankanum. Eftir kríggiđ keypti hann saman viđ farbróđinum Bernhardi Arge og řđrum skonnartina “Glyvursnes”. Seinni keyptu teir eina ađra skonnart, sum fekk navniđ “Tinganes”. “Glyvursnes” var í farmasigling, međan “Tinganes” fleiri summur var viđ bátum í Grřnlandi.

    Eitt skifti var hann reiđari á trolaranum “Guttaberg”. Hetta virksemi steđgađi alt upp viđ kreppuni fyrst í fimmtiárunum, og Niels Juel koyrdi nú lastbil og buss hjá pápa sínum í nřkur ár sum hann hevđi gjřrt áđur.

    Fólkakćrur útvarpsmađur

    Nú kom útvarpiđ í stropa. Niels Juel hevđi gott eyga til hendan mřguleikan, og skjótt varđ hann biđin um at lesa upp. Hann legđi fyri viđ upplestrum úr Antologiini hjá V.U. Hammershaimb, og summariđ var ikki byrjađ, tá landsstýrismađurin Edward Mitens setti hann í starv. Tey fyrstu árini arbeiddi hann saman viđ fyrstu starvsfólkunum Axeli Tórgarđ og Hjřrdis Thomsen eins og Liasi í Rćttará, iđ skjótt varđ settur í starv at taka sćr av fřroyskum tíđindum.

    Niels Juel ferđađist dúgliga um landiđ at gera samrřđur og reportasjur. Ítróttafrásřgumađur var hann frá-líkur. Og vćl dugdi hann at fara viđ fólki, sum segđi frá. Sjáldan vóru lurtararnir so hugađir, sum tá hann var í holt viđ sandingin Dánjal í Klingruni, sum var endursendur í vikuni.

    Hann varđ settur útvarpsstjóri 1. september 1960, tá Axel Tórgarđ tók viđ prestastarvi í Kvívík. Men Axel var allar dagar útvarpinum ein trúgvur medarbeiđari, sum dugdi at gera sendingar av řllum handaslag.

    Útvarpiđ fekk nú tveir nýggjar medarbeiđarar. Teir vóru teknikarin Marius Rein og tann musikalski fjarritarin Ívar Iversen. Skjótt fingust eisini studentaskúlanćmingar at hjálpa til. Soleiđis komu eitt nú Hans Jacob Debes, Finnbogi ísakson og Árni Absalonsen og Jógvan Arge í útvarpiđ. Nú varđ áherđsla lřgd á at fáa ungfólk at lćra til journalist.

    Tađ var altíđ meiningin, at Útvarp Fřroya skuldi vera fřroyskt. Hendan kósin varđ hildin frá fyrsta degi og linkađi ikki viđ stjóraskiftinum. Niels Juel ivađist ikki í, at tađ bar til at gera gott fřroyskt útvarp, sum bćđi upplýsti og undirhelt lurtaran. Og hann var sannfřrdur um, at tađ fór ikki at standa á at fáa fřroyskt tilfar, sjálvt um fólkataliđ var lítiđ.

    Nógv varđ lagt fyri viđ hjálp frá eitt nú fólkunum, sum hřvdu sína gongd í Havnar Sjónleikafelag. Har vóru sjónleikarar at spćla útvarpsleikir og málmenn, sum kundu skriva og týđa útvarpsleikir, eitt nú Sverri Egholm, Oskar Hermansson, Poul Arne Joensen, Georg Samuelsen, Eyđun Johannesen, Elisabeth Rasmussen o.fl. Norđuri í Kvívík sat Axel Tórgarđ og týddi ein leik fyri og annan eftir. Tann střrsti var um rómverjan Julius Cćsar, sum Shakespeare skrivađi upp á rím. Hann var í fimm drúgvum přrtum og er eitt klenodii í savninum.

    Dentur varđ lagdur á at lesa fřroyskar og týddar framhaldssřgur. Vćl umtóktir upplesarar vóru eitt nú Olivur Nćss, Hans Thomsen, Jóhanna Maria Djurhuus, Margreta Nćss, Laura Joensen, Einar Joensen og Marius Johannesen. Tađ mesta, sum kom út á fřroyskum, varđ lisiđ, og skipađ varđ fyri týđingum úr heimsbókmentunum. Ein tann fremsti í so máta var Hans Thomsen.

    Frá smáum korum til V4

    Útvarpiđ hevđi tađ strćviđ tey fyrstu 10-12 árini. Manningin var lítil, pengarnir smáir, senditíđin stutt, men tađ hevđi lurtarar. Hřvur varđ lagt í blot, hvussu břtast kundi um teir fíggjarligu umstřđurnar, sum lřgting og landsstýri ikki so vćl vildu hjúkla um.

    Tađ varđ gjřrt viđ uppskotinum um happadráttin V4 til frama fyri útvarpiđ sjálvt. Máliđ kom fyri tingiđ og varđ samtykt. V4 byrjađi viđ drátti og undirhaldi tann 29. november 1969 og broytti allar umstřđur.

    Nú varđ manningin víđkađ og senditíđin řkt eitt sindur í senn. Samstundis varđ fariđ undir at fyrireika eitt útvarpshús, iđ var bygt til endamáliđ. Tađ tók sína tíđ, men var endaliga liđugt á sjálvum 25 ára degnum 6. februar í 1982. Útvarpiđ hevđi longu goldiđ helvtina kontant, tá húsiđ stóđ liđugt.

    Tá varđ ferđ sett á at víđka senditíđina. Men ansađ varđ eftir ikki at spola so avstađ, at sođiđ bleiv ov tunt. Ein meginregla var, at helmingurin av tilfarinum var talusendingar og hin helmingurin tónleikur.

    Tađ kravdi sín mann at vera útvarpsstjóri. Útvarpiđ var ógvuliga centralt í gerandisdegnum hjá hřgum og lágum, og serliga nakrir av teimum hřgu hřvdu hug at illneitast og leggja fót fyri útvarpinum. Telefonin glřddi javnan á Tinghúsvegnum av mótmćlum og skeldsorđum. Men tađ javnađi seg sum oftast. Niels Juel var útvarpsstjóri til 1. mei 1990, tá hann fór frá fyri aldur.

    Nógvar břkur

    Fyrsta bókin, sum Niels Juel Arge skrivađi, var “Argjamenn” um ćttleggin av Argjum, Hólalagi í Hvalba og Kjalnesi í Kollafirđi í 1978. Tvey ár seinni gav hann út flaggsřguna “Merkiđ”, sum hevđi hansara stóra áhuga frá ungdóminum. Róđrarsřguna “Drekan” um Havnar Róđrarfelag skrivađi hann í 1982. Tá kom eisini sřgan um Rock All, sum var eitt av hansara yndisevnum í útvarpinum.

    Bókina um Tórshavnar Slřkkiliđ skrivađi hann í 1983. Sama áriđ kom bókin um Sjóvinnubankan í 50 ár. Í 1985 varđ fariđ undir Stríđsárini viđ Hersettum oyggjum í 1985, Sigla vandasjógv í 1986, Fřroyar bumbađar í 1987, Millum minur og kavbátar í 1988, Skansi í Atlantshavi í 1989 og Kríggiđ endar í 1990.

    Í 1985 fekk Niels Juel virđislřn M.A. Jacobsens fyri yrkisbókmentir frá Tórshavnar Býráđ.

    Inn ímillum, í 1987, kom bókin “Fólk í Havn” um havnarfólk og fólk av bygd, sum búsettust í Havn. Árini 1991-1995 komu út tćr fimm břkurnar í rřđini “Teir sigldu úti” um allar teir mongu fřroyingarnar, sum sigldu úti í verđini undir krígnum. Hetta bókaverk avdúkađi, at fřroyskir sjómenn hřvdu veriđ um allan heim hesi ringu árini, og mangan var onkur fřroyingar har, sum harđast leikađi á. Nógvar av bókunum vórđu seldar í óhoyrt mongum eintřkum.

    Niels Juel var útvarpsstjóri til 1. mai 1990, tá hann fór frá fyri aldur. ---


    < Mentamađur í serklassa |

    BŘKURNAR

    SPYR JÓGVAN
    Her ber til at seta Jógvani spurningar. Allir relevantir spurningar verđa vanliga svarađir innan 24 tímar. Spurningar og svar síggjast her.

    HENTLEIKAR
  • Ger hesa síđuna til tína byrjunarsíđu!
  • Bílegg břkur


  • Jógvan Arge, Tjarnardeild 12, 100 Tórshavn, tlf. 31 55 47, fartlf. 21 55 47

    EINSLISTIR