FORSÍĐAN | LEITA | GREINASAVN | SLÓĐIR | SAMBAND
INNIHALD
  • Býráđiđ (1163)
  • Břkur (30)
  • Fólkatingiđ (24)
  • Greinir (10)
  • Ítróttur (88)
  • Lřgtingiđ (234)
  • Rřđur (44)
  • Spyr Jógvan (52)
  • Viđmerkingar (15)
  • Ymist (144)


  • KUNNING
  • Um síđuna
  • Ćvisřga
  • Bókaútgávur
  • Sjónvarpslýsing
  • Samrřđur
  • Vallýsing 2001
  • Býráđsvaliđ 2000
  • Eitt 100 ára stríđ

  • FLEIRI GREINIR
  • 10 mió eyka til eldrarřkt og heimatćnastu
  • Vinnulíviđ má blóma
  • Vestara bryggja og vinnuliga virksemiđ
  • Tey flokkast um okkara valskrá
  • Fólkiđ fyrst og fremst
  • Nýggj bók frá Jógvan Arge
  • Vandi fyri óviđkomandi atlitum
  • Musikkskúlin á vegamóti


  • 22.03.2015 | Evni: Ymist
    Viđ Armstrong og Apollo 11 á mánanum
    Fólk hava altíđ havt áhuga fyri sólini og mánanum og hava í mannaminni kent trongd til at sleppa upp á mánan at kanna hann.

    Allur heimurin var eftir miđjan juli 1969 alspentur at vita, hvussu amerikonsku royndirnar at senda fólk upp á mánan fóru at eydnast. Rúmdarfariđ Apollo 11 var mannađ viđ trimum monnum á síni ferđ viđ beinari kós móti mánanum.

    Í nánd av mánanum skuldi Apollo 11 ella Colombia, sum rúmdarfariđ stundum varđ nevnt, leggja seg í ringrás um mánan, međan tveir av monnunum loystu frá tí viđ einum minni fari, sum skuldi seta seg á sjálvan mánan. Í útvarpinum nevndu teir viđ íblástri frá slupptíđini hetta lítla mánalendingarfariđ Lítlabát. Í Amerika ćt tađ Eagle.

    Útvarpiđ hevđi frá fyrsta degi gjřrt nógv burtur úr rúmdarferđum hjá bćđi russarum og amerikanarum. Russarnir lřgdu í 1957 fyri viđ sínum fyrsta Sputnikki, sum vit á Tinghúsvegnum stundum hildu okkum síggja á luftini yvir Havnini, og teimum á baki komu so amerikanarar viđ sjógv á bak.

    Tćr mannađu rúmdarferđirnar byrjađu viđ russaranum Jurij Gagarin í rúmdarfarinum Vostok 1 tann 12. apríl 1961. Hann fór eina ringrás um jřrđina. 5. juni sendu amerikanarar Alan Shephard út í rúmdina. Hann kom mestsum beint niđur aftur uttan at fara í ringrás. 6. august fór Herman Titov í Vostok 2 heilar 17 ferđir kring jarđarknřttin.

    Russararnir nevndu sínar rúmdarmenn kosmonautar og amerikanarar sínar astronautar.

    Í 1968 varđ fariđ undir ferđirnar í Apollorřđini. Hesar royndir komu í hćddina, tá rúmdarmenninir Neil Armstrong, Edwin Aldrin og Michael Collins 16. juli 1969 vóru skotnir út í rúmdina av Cape Kennedy í Florida viđ Apollo 11.

    Tađ var yvirhřvur lćttari hjá fólki kring heimin at fylgja amerikonsku royndunum. Tćr vóru mestsum almennar. Tćr russisku vóru meir at kalla duldar. Amerikanarar vildu nú rćttiliga vísa russum, hvat av risaveldunum var fremst í kappingini um rúmdina. Sent varđ beinleiđis í bćđi sjónvarpi og útvarpi, og samskifti millum rúmdarmenn og jarđstřđina í Houston var třkt hjá teimum, sum kundu fylgja viđ.

    Um sama mundiđ sendu russar fylgisvein, sum var nevndur Luna, móti gongustjřrnuni Mars. Tá amerikanska mánalendingin nćrkađist, fóru eygleiđarar og serfrřđingar at gita, um hetta ómannađa far í veruleikanum var ćtlađ at seta seg á mánan og taka broddin av amerikanarunum. Tađ var sjálvandi ein spennandi spekulasjón, sum var eitt gott íkast upp undir endan.

    Frásřgumađur í Keypmannahavn

    Í 1969 var sjónvarpingarteknikkurin komin so langt, at til bar at senda livandi myndir úr USA yvir um Atlantshav. Til bar eisini at senda livandi myndir frá Apollo 11 niđur til střđina í Houston og víđari hađani til sjónvarpsstřđirnar.

    Tađ merkti, at partar av heiminum kundu fylgja hesi forkunnugu rúmdarferđ heima í stovuni, og hvřr veit, kanska eisini, tá menninir stigu á mánan. Men hetta bar ikki til í Fřroyum, tí her sást onki sjónvarp úr luftini, og kađalsamband viđ umheimin til slíkt var heldur onki. So Fřroyar lógu myrkar í so máta.

    Til tess, at útvarpiđ skuldi vera betur fřrt fyri at fylgja mánaferđini, varđ avrátt, at eg skuldi sita í Keypmannahavn og siga frá teimum upplýsingum, har kundu fáast, og sjálvsagt eisini siga frá tí, sum sást uttan úr rúmdini. Sjálv lendingin á mánanum var sett til sunnukvřldiđ 20. juli.

    Lív á Bryggjubakka og í Rosenřrns Allé

    Eg fyrireikađi meg vćl til mánareportasjurnar, sum vórđu gjřrdar úr Radiohúsinum, har vit hřvdu bílagt studio viđ řllum mřguligum hentleikum. Sjónvarpi viđ mřguleika fyri at síggja ymsar střđir og mřguleikar fyri at lurta eftir ymsum radiostřđum.

    Alt var leinađ upp til ta stóru reportasjuna hendan dagin. Heima í útvarpinum á Bryggjubakka hřvdu teir í fleiri dagar fyrireikađ seg viđ ymsum tilfari at senda hendan langa dag – og kanska náttina viđ. Manningin var so stór, sum hon kundi vera, og í studionum sótu Niels Juel og Finnbogi.

    Niels Juel var serfrřđingur í rúmdarferđum. Hevđi sagt frá teimum í útvarpinum í fleiri ár. Legđi so nógv fyri, at eina ferđ, hann lá viđ krími uppi í songini á Tinghúsvegnum, fekk hann teknikararnar niđan viđ útgerđ, so hann kundi senda viđ telefon av hřvdalagnum. Rřddin var merkt av krími, men hetta gekk eisini.

    Á Bryggjubakka var nú eisini danski sjónvarpsmađurin Jakob Nielsen. Hann var og ferđađist sum so ofta fyrr og síđan, og hjálpti til viđ upplýsingum ymsastađni frá. Gjřrdi javnan ein danskan samandrátt um gongdina til danir í Fřroyum, sum ikki skiltu fřroyskt.

    Niđri í Keypmannahavn mřtti eg í Radiohúsinum um middagsleitiđ. Alt var til reiđar í einum studio, sum eg hevđi fyri meg sjálvan. Eg hevđi eina boks á borđinum, har eg kundi velja ljóđ frá eini seks keldum. Hoyrdi alla tíđina útvarpiđ í řđrum oyranum í hoyritelefonini. Viđ lyklinum á boksini kundi eg skifta ímillum at lurta viđ hinum oyranum eftir DR1, DR2, DR TV ella ljóđinum, sum NASA sendi út úr Houston.

    Serligan dent legđi eg á tađ, sum var at frćtta úr rúmdini og Houston. Tađ var tađ, sum var mest spennandi, og tađ var í roynd og veru tađ, eg var farin niđur til Keypmannahavnar til at vera fřroyinga eygu og oyru, nú fyrsta mánaferđin nćrkađist tí střrstu lřtuni. Notatunum hevđi eg gott skil á og var meir enn so fřrur fyri at greiđa ivaspurningar, sum tóku seg upp á leiđini.

    Risafet fyri mannaćttina

    Alt gekk ikki eftir ćtlan. Tíđarćtlanin skeytst fleiri ferđir. Upprunaliga var ćtlanin, at rúmdarmenninir skuldu seta sín fót á mánan um níggjutíđina sunnukvřldiđ, men okkurt bagdi nú og annađ tá, so klokkan fór um midnátt uttan, at nakađ fólk sást spáka á mánanum. Hvřrki amerikanari ella russari!

    Apollo 11 fór hendan seinnapartin í ringrás um mánan. Tađ gekst vćl. Tá hann hevđi veriđ 13 ferđir runt, var ćtlanin at loysa tađ serliga mánalendingarfariđ frá rúmdarskipinum, sum so skuldi fara undir ferđina niđur á mánan, har ćtlanin var at lenda á eini leiđ, sum teir nevndu Tranquillity Base.

    Í lendingarfarinum vóru Neil Armstrong og Edwin Aldrin. Michael Collins varđ verandi í Colombia. Hann ferđasti í ringrás um mánan, til hinir komu út aftur til hansara. Burtursćđ frá, at teir lendu nakrar tímar seinni enn ćtlađ, so gekk alt vćl. Armstrong og Aldrin máttu taka sjálvstýraran frá tann seinasta teinin og yvirtaka stýringina sjálvir. Annars hřvdu teir komiđ niđur at í einum óreinum gosopi í óslřttum lendi.

    Řrnin setti seg á mánan tann 21. juli klokkan 20.18 fřroyska tíđ. Í Keypmannahavn var klokkan 21.18. Rúmdarmenninir hřvdu nú veriđ á ferđ í 102 tímar, 45 minuttir og 42 sekund.

    Tađ tók sína tíđ hjá Armstrong og Aldrin at koma úr Řrnini og niđur á mánaskorpuna. Armstrong var tann fyrri og tók sítt fyrsta fet á mánanum kl. 02.56 fřroyska tíđ, og nú hřvdu teir veriđ á ferđ í 109 tímar, 24 minuttir og 20 sekund.

    ”Hetta er eitt lítiđ fet fyri ein mann, men eitt risafet fyri mannaćttina”, bođađi hann heiminum frá, tá hann steig fyrsta fótin.

    Teir spákađu so báđir á mánanum í búnum, sum vóru gjřrdir til vektloysi. Teir vóru eitt sindur sveimandi og afturtungir, men tyngdikraftin á mánanum var ikki meir enn 1/6 av okkara. Teir tóku myndir og grótroyndir. Amerikanska flaggiđ Stars and Stripes fekk sítt pláss á mánanum, og har var eisini latin eftir ein pláta, sum segđi frá, at fyrstu fólk av jřrđini settu sín fót á mánan hendan dag.

    Útvarpađi í svřvni

    Hýrurin var góđur uppi á mánanum og ikki minni í Houston. Í allari gleđini mundi Houston gloymt Michael Collins, sum enn sveimađi kring mánan. Men hann hevđi framvegis stóran týdning, tí mánamenninir skuldu niđur aftur á jřrđina viđ farinum, sum hann sat í.

    Hann hevđi onki hoyrt av sambandinum millum jarđstřđina og mánastřđina teir mest spennandi lřturnar, men nú knýttu teir hann upp á linjuna hjá Nasa.

    Tađ segđist, at Luna hjá russarunum veruliga var á ferđ í rúmdini. Um tađ mundiđ, tá amerikanararnir stríddust viđ at koma niđur á mánan, hevđi Luna bert veriđ 16 kilometrar frá mánaskorpuni. Men tá sprongdist hon luftina. Sovjetska tíđindastovan Tass segđi seinni í tveimum orđum: ”Mission completed” og gjřrdi ikki ađrar viđmerkingar.

    Klokkan mundi vera nćrri átta mánamorgun, áđrenn eg kom til hús aftur á Teglkĺsvegi í Kastrup.

    Eg skuldi herja á aftur, tá rúmdarmenninir fóru av aftur mánanum seinnapartin, so eg legđi meg skjótt eftir hesar 15 tímarnar í luftini. Svav sum ein steinur. Visti meg ikki hava droymt, men rúmdarferđin má framvegis hava maliđ í heilanum.

    ”Tú hevur rapporterađ frá rúmdarferđini í svřvni”, segđi Marita, tá eg kom fram aftur.

    ”Hvat havi eg sagt?”, spurdi eg.

    Hon greiddi mćr orđarćtt frá tí, hon hevđi hoyrt meg siga, međan eg lá í fasta svřvni.

    Eg kendi hvřrt orđ aftur frá reportasjuni í útvarpinum.

    Og Marita kundi ikki vita orđini hađani, tí vit hoyrdu ikki fřroyskt útvarp í Kastrup.

    ---


    < Hugleiđing um sólarmyrkingar í Fřroyum | Kollafjřrđur blřđir burtur >

    BŘKURNAR

    SPYR JÓGVAN
    Her ber til at seta Jógvani spurningar. Allir relevantir spurningar verđa vanliga svarađir innan 24 tímar. Spurningar og svar síggjast her.

    HENTLEIKAR
  • Ger hesa síđuna til tína byrjunarsíđu!
  • Bílegg břkur


  • Jógvan Arge, Tjarnardeild 12, 100 Tórshavn, tlf. 31 55 47, fartlf. 21 55 47

    EINSLISTIR