FORSĶŠAN | LEITA | GREINASAVN | SLÓŠIR | SAMBAND
INNIHALD
  • Bżrįšiš (1163)
  • Bųkur (33)
  • Fólkatingiš (24)
  • Greinir (10)
  • Ķtróttur (88)
  • Lųgtingiš (234)
  • Rųšur (45)
  • Spyr Jógvan (52)
  • Višmerkingar (15)
  • Ymist (145)


  • KUNNING
  • Um sķšuna
  • Ęvisųga
  • Bókaśtgįvur
  • Sjónvarpslżsing
  • Samrųšur
  • Vallżsing 2001
  • Bżrįšsvališ 2000
  • Eitt 100 įra strķš

  • FLEIRI GREINIR
  • Lķtiš mansligt lokabragd
  • Ein er tķšin at dansa
  • Sterkan lista E ķ Tórshavnar bżrįš
  • Hon teknar ręšumyndir ķ skślamįlum
  • Stżringina aftur į beint
  • 10 mió eyka til eldrarųkt og heimatęnastu
  • Vinnulķviš mį blóma
  • Vestara bryggja og vinnuliga virksemiš


  • 31.12.2009 | Evni: Ymist
    40 įr ķ śtvarpinum


    Eg tók viš starvi sum programmedarbeišari ķ Śtvarpi Fųroya 1. januar 1970. Taš merkir, at nżggjįrdag 2010 havi eg 40 įra starvsdag į sama stovni.

    Sjįlvt um eg hetta seinasta įriš havi sitiš nakaš uttarlaga, so havi eg ķ roynd og veru ongantķš veriš formliga uttanfyri, so 40 įra dagurin heldur, hóast alt.

    Taš var ikki, sum at siga taš, at sleppa upp ķ part ķ śtvarpinum į sinni. Eitt var, at pįpi mķn var stjóri, annaš var, at stųrvini sum programmedarbeišari hingu ikki į trųunum.

    Men akkurįt ķ 1969-70 var hampiliga vęl sjógvaš. Sverri Egholm var farin śr einum av teimum fįu stųrvunum, sum vóru, og hevši tikiš viš sum landsbókavųršur eftir Sverra Fon, iš var deyšur ikki 50 įra gamal.

    Sjįlvur hevši eg veriš ķ journalistlęru į donsku tjóšartķšindastovuni Ritzaus Bureau ķ Mikkel Bryggers Gade ķ Keypmannahavn sķšani 1. januar 1967. Hevši gingiš į Danmark Journalisthųjskole ķ Århus veturin 1968-69 og veriš ķ starvslęru į Radioavķsini ķ Danmarks Radio heystiš 1969.

    Hevši eisini gjųrt ymiskt fyri Śtvarp Fųroya. Sendi stundum frįsagnir śr Keypmannahavn um višurskifti, sum nurtu viš Fųroyar. Taš kundu vera politisk višurskifti, taš kundi snśgva seg um sigling til Fųroya ella um flśgving til Fųroya. Allir hesir spurningar vóru frammarlaga tį.

    Varpaši landsdystir
    Hevši eisini hjįlpt til ķ summarferium heima viš tķšindaflutningi og frįsagnum frį eitt nś ķtrótti, serliga fótbólti, og hevši longu ķ 1967 sum 20 įra gamal varpaš śt mķn fyrsta landsdyst millum Ķsland og Fųroyar ķ Reykjavķk.

    Hevši eisini varpaš śt landsdystir millum Danmark og Svųrķki, tį eg nś var nišri į meginlandinum. Ķ 1968 sendi śtvarpiš meg til Stockhólm at siga frį landsdysti į Råsunda, og įriš eftir segši eg frį śr Ķtróttaparkini. Hesir dystir hųvdu alstóran įhuga ķ Fųroyjm tį.

    Taš gekk hópin betur at sleppa fram at ķ Svųrķki enn ķ Danmark. Į Råsunda fekk eg heišursplįss, ta mittastu boksina, mešan eg ikki slapp inn um giršingarnar ķ Ķtróttaparkini, men mįtti sita ķ einum vųrubili uttanfyri Parkina og siga frį eftir sjónvarpsskķggja.

    Į svųrķkisferšini fylgdist eg viš ķtróttamedarbeišaranum į Ritzau, Palle Voigt, sum eisini var blašstjóri į SF-blašnum. Hann syrgdi fyri, at vit sóu taš, sum sķggjast mįtti ķ Stockhólmi, m.a. herskipiš, sum hevši ligiš į botni ķ eini 400 įr.

    Helt meg bara kenna ein mann ķ Stockholmi um taš mundiš. Taš var Allan Nolsųe śr Trongisvįgi, sum hevši arbeitt ķ śtvarpinum eitt skifti, men visti onga adressu. Tį eg hitti hann seinni, spurdi hann, hvat eg hevši gjųrt ķ Stockholmi.

    Hvat hann visti um taš? Jś, hann hevši sęš meg!

    Hann hevši veriš til hendan sama landsdystin sum privarpersónur, og hevši sęš meg og ein annan koma śr einum bussi, sum stešgaši beint viš stadion. Trupulleikin var bara tann, at hann var farin inn um giršingarnar og hvussu hann royndi, so slapp hann ikki śt aftur at heilsa upp į meg – og at rópa nyttaši onki.

    Hetta fingu vit bųtt um nųkur įr seinni, tį eg var staddur ķ Stockhólmi til fund hjį Noršurlandarįšnum.

    Luneburger Heide
    Var eisini einstakar ašrar feršir, mešan eg lęrdi ķ Danmark. Einaferš ķ 1967 beyš verjumįlarįšiš journalistum į eina ferš til Luneburger Heide, har NATO skuldi hava venjing. Į hesi ferš komu vit eitt nś til Kiel.

    Eg fekk tilbošiš. Kendi meg eitt sindur kroystan, tķ eg var so nżggjur ķ fakinum, so eg spurdi telegrammsjefin, hvat eg skuldi skriva frį feršini. ”Tś skalt onki skriva, uttan so, at generalurin dettur og brżtur hįlsin”.

    Fķnar greišir, hugsaši eg, so var hetta mest ein upplivingartśrur, og sjįlvur stjórin legši męr eina viš at minnast til at hava gummistyvlar viš. Hann ęt Gunnar Nęsselund og hevši havt sķtt stóra gjųgnumbrot sum journalistur undir Berlin-blokaduni ķ 1948.

    Vit vóru so til hermannavenjing į Luneburger Heide og vitjašu ymisk stųš har į leišini. Taš, sum setti seg eina fastast ķ minniš, var vitjanin ķ gamla nazistiska tżningartippinum Bergen Belsen. Allir ręšuleikarnir vóru ruddašir burtur, men atmosferan var tung og ręšandi.

    Taš var į hesi ferš, at tann skrappi Ekstra Blašsmašurin Fritz Hųyrup rópti, tį vit hųvdu sett okkum upp ķ ein jeep į tķ sera óslętta Luneburger Heide: ”Så venner. Knald rųvballerne sammen og lad stå til!”. Taš hųvdu vit sanniliga brśk fyri.

    Berlin, Bonn og Bruxelles
    Ein ašra fer fekk eg tjansin at fara eina NATO-ferš til Berlin, Bonn og Bruxelles. Taš mundi vera į vįri 1969. Hetta var forkunnug ferš fyri ein fįtękan lęrling. Feršalagiš var stórt, og har vóru bęši journalistar, politikarar og onnur viš ķ feršini, teirra millum sosialdemokraturin Poul Sųgaard śr Odense, sum seinni gjųrdist verjumįlarįšharri.

    Vit upplivdu nógv allastašni. Ķ Vesturberlin stóš eitt skilti į Unter den Linden: ”Berlin bleibt doch Berlin”. Taš skuldi helst sķggjast śr Eysturberlin. Vit upplivdu Tempelhof-floghavnina, sum hevši veriš so tżdningarmikil undir blokaduni eftir krķggiš, vit vóru frammi viš Mśrin, viš Rķkisdagshśsini, viš endurbųttu Gedachtniskirsche og eisini til operu. Haldi dirigenturin ęt Johannes Böhm.

    Hašani gekk leišin til Bonn, har tżska stjórnin hevši sęti. Vit vóru kanska lķka nógv ķ Köln, og iš hvussu er minnist eg einabest, at eg gekk męr einsamallur inni ķ Kölner Dom ein morgun, įšrenn skrįin byrjaši. Taš var ein spennandi sjón.

    Ķ Bruxelles vitjašu vit į NATO-hųvušsborgini, og sjįlvandi hugdu viš at Grand Place og Manniken Pis. Visti um, at ein fųroyska kvinna, skyldkona hjį fleiri gronnum mķnum, starvašist į hųvušsborgini hjį NATO um hetta mundiš, men hitti hana ikki hendan dagin.

    Kom seinni ofta til Bruxelles ķ sambandi viš samrįšingarnar um danskan og evt. fųroyskan limaskap ķ EEC. Fyrstu feršina var var eg so ósikkur um avtalurnar viš belgiska śtvarpiš, tķ eg var farin avstaš mestsum ķ óšum verkum, at eg snimma į morgni ringdi til ta fųroysku kvinnuna ķ NATO-diplomatinum og baš hana tjekka tingini av viš belgiararnar. Taš gekk bara ein lķtil lųta, so ringdi hon aftur, og tį var alt leyst og lišugt – og lukkuligur var eg.

    Tį į dųgum hevši taš veriš ein skandala av dimensjónum fyri śtvarpiš at hava sent ein journalist heilt til Bruxelles (fyri nógvar pengar!), um hann ikki kom ķgjųgnum viš sķnum frįsagnum (smįligheitin treivst eisini vęl tį). Taš eydnašist nś fķnt, men skrekkurin į hvųrjari ferš, antin hon var śt į bygd ella ķ śtlond, var, um onki samband fekst heim, so taš blivu nógvar kreftir brśktar upp į taš – og svųvnleysar nętur.

    Aftur ķ Fųroyum
    Įrini ķ Danmark fingu ein enda, tį lęrutķšin var śti, og nś skuldi tįtturin takast upp i śtvarpinum į Bryggjubakka. Taš var spennandi, men taš vóru onnur višurskifti.

    Arbeišsplįssiš var bara ein brotpart av tķ, sum arbeišsplįssiš ķ Keypmannahavn hevši veriš, og śtvarpiš sendi bert fįar tķmar um dagin – mešan Ritzau hevši spżtt tķšindi śt hvųrt minutt į degnum.

    Taš var eisini eitt kultursjokk at koma aftur til ta seinu gongdina ķ ųllum ķ Fųroyum ķ mun til ķ Keypmannahavn. Tey fyrstu įrini helt eg illa śt at vera heima meir enn eina trķggjar mįnašar ķ senn, so kendi eg, at eg mįtti burtur nakrar dagar at fįa luft undir veingirnar.

    Tķ passaši taš męr heilt vęl viš danmarkarferšum til mįnareportasjur, bruxellesferšum og feršum til Noršurlandarįšiš tey fyrstu įrini. Mįnareportasjurnar var eg farin undir, mešan eg bśši nišri. Segši frį, tį amerikanararnir settu seg į mįnan og fyrsta sinni 21. juli 1969.

    Mįnareportasjur
    Hetta var gjųrt į henda hįtt, tķ sjónvarp sįst ikki ķ Fųroyum, og skuldu vit vera up to date ķ frįsagnunum, so mįttu vit sķggja sjónvarpsmyndirnar og kunna siga beinleišis frį teimum frį mįnaferšini. Taš varš gjųrt śr Keypmannahavn. Taš var eitt hart hoyggj at draga, tķ sendingin vardi so leingi, og eygur og oyrur skuldu vera į hvųrjum fingri.

    Ein svenskur śtvarpsmašur var inni į Bryggjubakka, tį mįnaferšin fyrsta endaši. Hann var so bergtikin, at hann skrivaši eina heila grein til svenska programblašiš undir heitinum: ”Då vi plockade ner Apollo 11 på Färöarna”. Har gjųrdi hann kanska serliga burturśr, at vit tordu at hava stešgir ķ reportasjunum, tį onki nżtt var undir sólini – heldur enn at snakka alla tķšina. Taš hevši ikki gingiš heima ķ Svųrķki tį.

    Svenskarin var ikki einasti fremmandi gestur. Har var eisini kendi danski sjónvarpsjournalisturin Jakob Nielsen, sum hjįlpti til viš upplżsingum og gjųrdi danskar samandrįttir – til danskt publikum ķ Fųroyum hetta summariš.

    Villi Sųrensen og Atli Dam
    Mķni fyrstu tķšindi sum fastur starvsmašur ķ śtvarpinum skrivaši eg annan nżggjįrsdag 2. januar 1970. Tey kundu havt veriš hugaligari. Tey snśšu seg um, at landsstżrismašurin Villi Sųrensen śr javnašarflokkinum var deyšur į nżggjįrinum. Hann hevši bara veriš landsstżrismašur eitt gott įr.

    Eitt av hansara mįlsųkjum var tann tekniska menningin av śtvarpinum, og Niels Juel hevši allar góšar vónir um, at Villi fór at verša dyggur ķ hesum mįli. Hann mundi kenna hann nakaš vęl, og tók til, tį Villi var farin, at sjįldan slapp man at vera leingi ķ himmirķki ķ senn. Hvųrt skal siga, taš hevši veriš sum at vera ķ himmirķki at hava Villa sum landsstżrismann.

    Annaš mįl var, hvųr skuldi koma ķ hansara staš. Tķ fór eg at leita eftir beinanvegin, men taš var ikki lętt. Systemiš arbeiddi ikki so skjótt, nżggjįriš var nóg illa fariš afturum og mašurin var ikki farin ķ grųvina etc. Men eg fekk tó hin landsstżrismannin, Jįkup Lindenskov, at svara nųkrum spurningum, har hann segši, at javnašarflokkurin sjįlvsagt fór at taka hetta til višgeršar og koma viš einum nżggjum landsstżrisevni nakaš skjótt.

    Hingiš varš ķ hesum mįlinum allan januarmįnaša. Nakaš skjótt komu upp tķšindi um, at elsti sonur Petur Mohr Dam, Atli Dam, var ķ uppskoti sum landsstżrismašur ķ fiskivinnumįlum. Hesum tķšindunum sleptu vit śt ķ śtvarpinum. Sķšani fingu vit tips um fleiri nųvn aftrat, men hildu tey ikki vera nóg relevant, so einasta navn, iš nevnt varš alment ķ ŚF, var Atli Dam.

    Tį saman um kom, sendi javnašarflokkurin boš til Kuwait eftir Atla Dam at koma heim at taka viš landsstżrissessinum undir lišini į Kristiani Djurhuus, lųgmanni, Jįkupi Lindenskov, varalųgmanni, og Sįmali Petersen, mentanarlandsstżrismanni. Atli arbeiddi har sušuri sum verkfrųšingur. (Taš frųddi meg almikiš, at vit ikki hųvdu svansaš runt viš ųllum mųguligum nųvnum, men bert nevnt taš, sum kom ķ sessin.)

    Tķšliga ķ mars tók Atli Dam viš starvinum, og ikki 10 mįnašar seinni var hann yngsti lųgmašur nakrantķš og sat ķ fyrstu syftu sum lųgmašur ķ 10 įr.

    Mangar reportasjuferšir uttanlands
    Śtvarp Fųroya var tį Fųroya fremsti tķšindamišil, og tķ undrar taš ikki, at vit fingu nógv viš ein so sentralan mann sum Atla Dam at gera. Eg var į mongum feršum saman viš honum og ųšrum til EEC-samrįšingar ķ Bruxelles, fiskivinnu- og fiskimarkssamrįšingar ķ Ķslandi, Danmark, London, Ruslandi, Tenerifa v.m.

    Taš var ikki altķš lķka lętt at balansera ķ ųllum tķ politiska rokinum, sum var rundan um tey politisku og samfelagsligu stórmįlini ķ sjeytiįrunum, men saman um tikiš nųrdi taš um viršingina fyri śtvarpinum og tess tķšindaflutningi, at taš helt seg til at vera hjį har, sum landsins įhugamįl stóšu upp į spęl, sjįlvt um Sosialurin royndi at speireka viš: ”At nś var Atli Dam aftur farin av landinum. Viš vóru tannbustin og Jógvan Arge”.

    Sigast skal, at Dimmalętting stóš hinumegin og fanst at ”lagmandens ubęndige rejselyst”.

    Barnabręvakassin og kvųšuljómar
    Nå, hetta var hugarensl frį mķni fyrstu tķš ķ journalistikki. Mķtt samband viš śtvarpiš gongur nógv longur aftur enn so. Taš elsta bandiš viš mķnari rųdd į, er frį november 1958, tį eg og systir mķn og ein dóttir Salamon Joensen prest lósu barnabręvakassan ķ śtvarpinum. Hagar skrivašu bęši gentur og dreingir śr ųllum landinum fitt og positiv brųv, og nógv teirra vóru javnaldrar, sum man er komin at kenna seinni ķ ųšrum sambandi. Taš hendi seg eisini, at vit lósu kvųšuljómar.

    Eg royndi meg sum teknikari sum stórur smįdrongur. Ansaši teknikkinum til kvųšuljómarnar sunnudag – ein mammutsending, sum ongan enda mundiš tikiš. Axel og Djóni og kanska Lias lósu. NJA skuldi hava teknikkin, men skuldi hann hava ein frķdag um vikuna, so mįtti hann senda meg fyri seg.

    Eg gjųrdi nógvar feilir, sendi plįturnar viš skeivari ferš, kanska skeivar plįtur eisini. Poul Eide argaši meg einaferš ķ skślanum viš, at eg hevši broytt lagiš til Blot en dag. Tį hevši eg sent Blot en dag viš ov lķtlari ferš, so taš tók sķna tķš at spęla hann.

    Men einaferš var eg komin gjųgnum alla sendingina uttan feil. Setti meg nišur og segši viš Axel, at ķ dag var ongin feilur. Tį setti eg fótin į eina jarnstong undir plįtuspęlaranum og nįlin hoppaši. So var eisini taš spęliš spilt.

    Doyggjandi ķtróttareportasjur?
    Her havi eg ikki sagt nógv um ķtrótt, men taš er ongin spegilsmynd av tķ, sum eg havi fingist viš. Ķtrótturin hevur fylt nógv alla tķšina. Sumt av huga og annaš av plikt. Men taš skerst ikki burtur, at nógvar hugaligar upplivingar sum śtvarpsmašur hevur tś fingiš saman viš ķtróttinum.

    C-HM ķ hondbólti ķ Portugįl ķ 1976 stendur framvegis fremst ķ huganum. Óivaš tķ, at hetta var okkara fyrsta roynd ķ veruligari millumtjóša kapping, har vit fingu śrslit, sum ikki smęddust burtur. Og har vóru dystir dag um dag.

    Fótbólturin ķ Landskrona ķ 1990 veršur ongantķš gloymdur. Vit hildu, at vit fóru yvir at telja mįlini hjį Eysturrķki, men komu aftur sum sigursharrar. Eitt var sigurin į vųllinum, men minst lķka įhugaverd var móttųkan, sum landslišiš fekk, tį taš kom aftur til Fųroya. Her var alt fariš uppfrį.

    Tį eg nś skal royna at gera upp, komi eg ikki uttanum, at ongantķš havi eg sagt frį so nógvum fųroyskum gullmerkjum, sum tį eg var til Oyggjaleikirnar 09 į Įlandi. Haldi, at bara ķ svimjingini fingu vit fleiri enn 20 gullmerki. Veit ikki, um taš nakrantķš veršur tikiš.

    Kappróšurin livir sķtt frķska lķv og fer at liva leingi aftrat. Stuttligt at fylgja viš, tį hesi ungu róšrarfólkini taka sķni stóru tųk fyri at koma fyrst į mįl. Tann spenningurin eigur ikki at doyggja millum fųroyingar.

    Men helst er alt bliviš nakaš tekniskt ķ seinastuni.

    Nś kanst tś ikki longur siga frį hondbólti, fótbólti, kappróšri ella ųšrum soleišis, sum tś sęrt taš. Nś skula allir mųguligir ekspertar dragast upp ķ at greiša frį psykologi, fysiologi, strategi og hvat alt eitur. Į henda hįtt veršur endin, at reportasjan ķ śtvarpi frį ķtrótti missir spenningin – og so doyr hon.

    Taš er vónandi ikki meiningin.

    ---

    Hetta vóru nakrar hugleišingar, sum renna fram fyri ein gamlan stavn, sum hevur veriš ķ starvi į sama arbeišsplįssi ķ 40 įr nżggjįrsdag 2010. Tęr kundu veriš fleiri – og koma kanska til 50 įra dagin.

    ---


    < Jólahżrur ķ Fųroya Banka | Tį iš śtvarp veršur sum sjónvarp >

    BŲKURNAR

    SPYR JÓGVAN
    Her ber til at seta Jógvani spurningar. Allir relevantir spurningar verša vanliga svarašir innan 24 tķmar. Spurningar og svar sķggjast her.

    HENTLEIKAR
  • Ger hesa sķšuna til tķna byrjunarsķšu!
  • Bķlegg bųkur


  • Jógvan Arge, Tjarnardeild 12, 100 Tórshavn, tlf. 31 55 47, fartlf. 21 55 47

    EINSLISTIR