FORSĶŠAN | LEITA | GREINASAVN | SLÓŠIR | SAMBAND
INNIHALD
  • Bżrįšiš (1163)
  • Bųkur (34)
  • Fólkatingiš (24)
  • Greinir (10)
  • Ķtróttur (89)
  • Lųgtingiš (234)
  • Rųšur (46)
  • Spyr Jógvan (52)
  • Višmerkingar (15)
  • Ymist (145)


  • KUNNING
  • Um sķšuna
  • Ęvisųga
  • Bókaśtgįvur
  • Sjónvarpslżsing
  • Samrųšur
  • Vallżsing 2001
  • Bżrįšsvališ 2000
  • Eitt 100 įra strķš

  • FLEIRI GREINIR
  • Meiriluti fyri sjįlvstųšu og sjįlvberandi bśskapi
  • ŚTVARPIŠ 60 ĮR
  • Flaggiš einsamalt ger jś onki
  • Lķtiš mansligt lokabragd
  • Ein er tķšin at dansa
  • Sterkan lista E ķ Tórshavnar bżrįš
  • Hon teknar ręšumyndir ķ skślamįlum
  • Stżringina aftur į beint


  • 25.04.2006 | Evni: Rųšur
    Flaggrųša ķ Kollafirši
    Taš er ikki į hvųrjum sinni, tś fęrt oršiš ķ Kollafirši. Og eg kann ikki lata vera viš at stašfesta, at tį hųviš nś bżšst, so er taš nęrmast ķ einum minufelti.

    Hesin almenni mišbżurin ķ Kollafirši viš skśla, ķtróttarhųll, lęknamišstųš og svimjihyli hevur veriš nógv umrųddur og stašiš fyri mongum skotum ķ longri tķš.

    Enn er strķšiš ikki av, men skjótt verša betri dagar, og tį fara vit ųll somul at fegnast um tųkini, sum tikin eru, um enn sśširnar hava veriš tungar at syfta. Taš skal jś eisini strķš til allan framburš.

    Kollafjųršur liggur nś mitt ķ veršini viš góšari havn og frįlķkum samferšslumųguleikum – bara nakrar fįar minuttir frį bżnum, hagar allir vegir fųra. Soleišis hevur ikki altķš veriš.

    Taš var viš ringum tannabiti tś į ferš śr Eysturoynni noyddist at fylgja viš mjólkarbįtinum alla ta longu leiš noršur til Kollafjaršar, og ikki minni mųtimikiš var at ganga Hórisgųtu śr Kollafirši til Havnar.

    Hetta er alt sųga ķ dag, men Kollafjųršur hevur veriš mišdepil fyrr. Tingiš ķ Noršstreymoy varš hildiš ķ Tinggaršinum, og tį embętismenn og onnur feršašust ķ Sundalagnum, var ein mišdepilin ofta į Kjalnesi.

    Nś fara bilarnir bara dundramdi framviš, men onkuntķš hevur veriš stešgaš į.

    Ein sųgan er um hvalbingin Andrass į Hólarlagi. Hann skuldi śt ķ veršina viš einum śtlendskum spekulanti, men įšrenn teir lųgdu frį landi ķ Fųroyum, hildu teir noršur ķ Sundalagiš, og skipiš fór į land į Kjalnesi.

    Har gisti manningin eisini, og Andrass fekk gott eyga į uppsitaradótrina Elspu Dįnjalsdóttir. Śrslitiš var, at hann kom ongantķš śt at sigla, men fór sušur aftur til Hvalbiar at siga frį, hvussu voršiš var.

    Sųgur vilja vera viš, at hann var so skotin ķ gentuni, at hann fór einsamallur ķ fżramannafari noršur um fjųrš at frķggja.

    Tey giftust og vóru eina tķš uppsitarar į nįšinsgaršinum hjį presti, men Andrassi leiddist viš at vera leigulendingar, so tį Argir vóru til sųlu ķ 1828, bjóšaši hann upp į ognirnar og fekk tęr.

    Soleišis komu ein hvalbiardrongur og ein kollafjaršargenta at vera fyrstu hjśn, sum settu fót undir egiš borš į Argjum og vinskapur var allar teirra dagar millum Kollafjųrš og Argir.

    Flaggrųšur

    Rųšur į flaggdegnum kunna vera so mangt, tķ hesin dagur er altķš eitt gott hųvi til at stešga į og lķta seg ķkring – bęši aftureftir og frameftir. Tś kanst gera sum Marius Dam ella Jśsti į Gamla Danmark ella okkurt heilt annaš.

    Sum flaggrųšan į Vaglinum endaši ķ fjųr, er lķkt til, at taš framvegis er umrįšandi at minna į sųguna hjį okkara Merki, sum er og hevur veriš eitt strķš fram ķmóti at fįa okkara egna fųroyska Merki višurkent sum eina sjįlvstųšuga ķmynd.

    Hvųnn tżdning, flaggstrķšiš hevur havt, kann ķ roynd og veru sigast sera stutt. Flaggdagurin 25. aprķl er einasti alment višurkendi hįtķšardagur, sum er serfųroyskur – sprottin śr fųroyskum strembanum fyri višurkenning sum tjóš.

    Allir hinir hįtķšardagarnir eru sprotnir śr ašrari sųgu og ųšrum hendingum enn okkara egnu. Sjįlvt meginhįtķšin Ólavsųkan er til minnis um hendingar ķ śtlondum.

    Vit halda flaggdagin 25. aprķl, tķ hendan dag ķ 1940, višurkendu teir, sum eitt skifti rįddu fyri borgum ķ Fųroyum, at fųroysk skip kundu sigla um hųvini viš Merkinum į mesaninum.

    Hetta var hįtišardagur viš lķt eftir 20 įra royndir at vinna fųroyingum rętt til egiš flagg. Umstųšurnar vóru serligar, tķ taš varš ikki hildiš rįšiligt at sigla undir donskum flaggi, mešan vit vóru hersett av bretum og Danmark av tżskarum.

    Fullgjųrt var verkiš kortini ikki, tķ višurkenningin galt bert į havinum. Višurkenningin į landi kom ikki fyrrenn nųkur įr seinni, men hon var ikki sųrt forkųlaš – og er taš enn.

    Settu Merkiš į dagsskrįnna

    Taš er so nógvastašni, at Merkiš ikki sleppur upp ķ stongina, tķ fųroyska tjóšin hevur ikki javnbjóšis rętt viš sjįlvstųšugar tjóšir, tį til skapskeringar kemur ķ teimum avgerandi altjóša stovnunum.

    ”Ta den klud bort”, skuldi ein amtmašur siga, tį Pįll ķ Kirkjubų legši Merkiš śt av tinghśsvindeyganum į ólavsųku 1930.

    Meir enn taš var Merkiš ikki virt av summum tann dagin, og lķka lķtiš var taš virt į Tingvųllum sama summar, tį danskir myndugleikar kravdu Merkiš strikaš millum onnur tjóšarmerki į 1000 įra hįtķšini fyri altinginum.

    Taš er klįrt, at fųroyingar viš hugi til sjįlvręši hava kent seg traškašar av slķkum hendingum, og lķka nógv kendu teir sjómenn seg traškašar, sum mistu sķni lķvsneyšugu grųnlandsloyvi, vóru teir tiknir fyri at sigla undir fųroyskum flaggi ķ tjśgunum og trķatiįrunum.

    Men hesar hendingar settu Merkiš į dagsskrįnna og vóru tżšandi klķpi ķ tķ varša, sum fųrdu til višurkenningina į havinum ķ 1940.

    Skerdan rętt til flaggiš

    10 įr seinni samtykti lųgtingiš, at 25. aprķl skuldi vera flaggdagur fyri fųroyska flagginum, og skślastjórnin sendi śt boš til allar skślar um hendan dag at savna bųrnini og siga teimum frį Merkinum og tess uppruna.

    Višurkenningin į havinum ķ 1940 var helst ętlaš sum eitt fyribils įtak, so eitt fólk, iš var hersett av bretum ikki sigldi um hųvini viš einum flaggi, sum hoyrdi til eitt land, iš var undir fķggindaręši Tżskalands.

    Bretar sųgdu jś beinanvegin, at teir vildu lata Danmark Fųroyar aftur ķ sama standi, sum teir tóku tęr, stjórnmįlaliga.

    Men gongdin strķšsįrini og undirtųkan, sum sjįlvstżrishugsjónin fekk hesi įrini, gjųrdi, at ķ flaggmįlinum vendist ikki aftur, og ein partur av teirri nżggju stjórnarskipanini, heimastżrislógini, varš, at eitt serligt fųroyskt flagg varš višurkent – viš avmarkingum.

    Rķkisstovnar og teirra skip skuldu framvegis flagga viš donskum flaggi, og fólk og felųg kundu framvegis flagga viš Dannebrog ķ Fųroyum, um tey hųvdu hug til tess. Ķ Danmark kundi fųroyska flaggiš bert ķ einstųkum fųrum nżtast uttan serligt loyvi.

    Viš ųšrum oršum fullur ręttur til Danabrók ķ Fųroyum og skerdur ręttur til Merkiš ķ Danmark.

    Rętturin til at brśka Merkiš longur śti ķ heimi hevur eisini veriš skerdur. Vit hava fingiš taš ķ hśnar hįtt summstašni, eitt nś innan ķtrótt og onnur įhugaųki, men ongastašni, har taš hevur vitalan tżdning fyri okkum sum tjóš og eitt egiš fólk.

    Taš samsvarar nś vęl viš ta stųšu, sum rķkismyndugleikar hava havt og framvegis tykjast hava til okkum sum tjóš.

    Okkara stavnhald mį tķ, enn sum įšur, vera at vinna okkara fólki višurkenning sum tjóš millum ašrar tjóšir.

    Bįturin mį hava eitt merki

    Taš var ķslendska sjįlvstżriš ķ 1918, sum birti neistan til Merkiš. Fųroyskir studentar hųvdu veriš til veitslu hjį ķslendskum lagsbrųšrum ķ Keypmannahavn og vóru hugtiknir av gongdini ķ Ķslandi – eisini flagginum, sum teir hųvdu fingiš ķ 1913 į leiš sķni fram móti sjįlvstżrinum.

    ”Skulu fųroyingar einaferš koma so langt, at teir allir vilja draga eina lķnu og rógva į sama bįti, mį bįturin hava eitt merki”.

    Hesi vóru oršini hjį fįmininginum Jens Oliveri Lisberg, sum var kveikjarin millum studentarnar um hetta mundiš, og śrlitiš var, at teir settu seg nišur at skapa fųroyska flaggiš, sum fekk tann hvķta, blįa og reyša litin ķ ašrari samanseting enn grannaflųggini.

    Skjótt hugtók Merkiš ungdómar ķ Fųroyum, og ķ Havn gingu kvinnufelagiš Sjeystjųrnan og dreingjafelagiš Neistin saman ķ eitt felag viš nżggja navninum Merkiš og hųvdu studentaflaggiš sum felagsmerki.

    Taš nżttu tey į fundum og śtferšum, og skjótt avloysti Merkiš tjaldursflaggiš og vešraflaggiš į fólkafundum. Ķ 1925 varš bert veitraš viš Merkinum į fólkafundi ķ Kollafirši annan hvķtusunnudag.

    Fyrstu ferš, Merkiš var nżtt į bįti, var ķ 1920, og fyrstu ferš, menn sóu eitt fųroyskt skip viš Merkinum į mesaninum, var undir Ķslandi ķ 1923.

    Fleiri tóku upp sišin sum įrini lišu, men donsku yvirvųldini dįmdi hetta ikki. Fleiri skiparum varš noktaš grųnlandsloyvi fyri slķkt ólżdni, og taš hendi seg meir enn so, at teir, sum nżttu Merkiš į skipum sķnum, fingu ikki lįn śr danska fiskarķbankanum.

    ” Taš tykist męr ikki sųrt órķmiligt, at eitt skip, sum danski staturin hevur sett pengar ķ, siglir undir ųšrum merki enn tķ danska flagginum”, skrivaši amtmašurin til Keypmannahavnar.

    Orrustan ķ 1930

    Kendastu samanbrestirnir um Merkiš vóru ķ 1930. Fyrst tį Merkiš varš strikaš į Tingvųllum eftir kravi frį donskum myndugleikum, og sķšani tį umboš teirra rżmdi av minningarhaldi į Reykjavķkar kirkjugarši, tķ Merkiš var vundiš um fótin į gravsteininum yvir menninar, sum doyšu viš sluppini „Acorn“.

    Hetta gav mikiš afturljóš, og į ólavsųku vóru fundir og mótmęlisgongur – bęši orsakaš av hendingunum ķ Ķslandi og av tķ, at lųgtingsins fyrisęti ikki fann śt av at veitra viš Merkinum į sjįlvum lųgtingshśsinum.

    Hįtķšarhald skuldi vera į Tinghśsvųllinum hendan dag og lųgtingiš setast undir vķšum lofti. Mikil troškan varš, og endin var, at Pįll bóndi hongdi Merkiš śt av loftvindeyganum ķ sušurskjųldrinum.

    Lųgreglan legši uppķ, og ķ ųllum vasanum fór Danneborg, sum hekk uppi ķ flaggstongini, dalandi nišur į eina stong ķ skjųldrinum, har Vešramerkiš hekk.

    ”Ta den klud bort”, segši amtmašurin og fór fornermašur til hśs. Hįtķšarhaldiš var spilt fyri summi, og mikiš politiskt eftirspęl var ķ Fųroyum og eisini ķ Danmark.

    Pįll ķ Kirkjubų fekk 300 krónur ķ bót fyri atgerš sķna, og Sakaris į Skipafelagnum, sum vardi Pįll móti politinum, varš sektašur viš 100 krónum.

    Fųroya Flaggfelag sendi myndugleikunum ķ Keypmannahavn tęr 400 krónurnar og skrivaši til fķggjarmįlarįšiš, sum kravdi bųturnar upp:

    ”Fųroya Flaggfelag vil vķsa donsku stjórnini, at taš tekur undir viš teimum ynskjum, sum ólavsųkufólkiš bar fram um ręttin til fųroyskt flagg. Flaggfelagiš tekur eisini undir viš mótmęlinum móti teirri hįšan, sum forsętisrįšharri Danmarkar vķsti fųroyingum og danska flagginum į tśsundįrahįtķšini ķ Ķslandi.

    ”Vit mótmęla, hevja vįrt merki og krevja okkara rętt”, endaši Flaggfelagiš sķtt skriv.

    Tey oršini kunna vit saktans ķ summum fųrum gera til okkara - enn dagin ķ dag.

    Takk fyri og góšan flaggdag.

    ---

    < Rųktarheim Yviri viš Strond | Ingibjųrg Berg ķ starv hjį TK >

    BŲKURNAR

    SPYR JÓGVAN
    Her ber til at seta Jógvani spurningar. Allir relevantir spurningar verša vanliga svarašir innan 24 tķmar. Spurningar og svar sķggjast her.

    HENTLEIKAR
  • Ger hesa sķšuna til tķna byrjunarsķšu!
  • Bķlegg bųkur


  • Jógvan Arge, Tjarnardeild 12, 100 Tórshavn, tlf. 31 55 47, fartlf. 21 55 47

    EINSLISTIR