06.03.2014 | Evni: Bżrįšiš
Kommunur og eldraųkiš
Skriva út | Send | Aftur
Takki Landsfelag Pensjónista fyri innbjóšing at luttaka ķ hesum fundinum ķ Glęmuni ķ Kvķvķk. Eg haldi, at hetta er eitt gott įtak, og eisini eitt įtak, sum er neyšugt ķ hesum dųgum.

Veruleikin er jś, at vit vita lķtiš um, hvussu stųšan veršur į eldraųkinum um skamma stund, og kommunurnar vita ei heldur, hvar tęr flóta ella sųkka ķ nęstu framtķš. Taš bųtir ikki um vįnirnar, at landsstżriš įhaldandi vil tveita fleiri og fleiri uppgįvur og śtreišslur, sum ikki hoyra til eldraųkiš, men meira til heilsuųkiš, śt til okkara at varša av.

Męr hóvar yvirhųvur ikki, at landiš grżtur hetta alt ķ fųvningin į kommununum. Hųvušsgrundin er, at eg óttist fyri, at hetta veršur ein so stórur og flųktur biti fyri kommunurnar, at tęr verša noyddar at gera seg inn į ųll mųgulig onnur mįlsųki fyri so dįnt at kunna gera sķnar skyldur į hesum ųkinum. Tį veršur lķtiš vunniš.

Onki hevši veriš meira nattśrligt enn, at landsstżriš og lųgtingiš upprašfestu eldraųkiš į sķni egnu fķggjarlóg og settu seg sjįlvi į odda fyri at bjóša pensjonistum og ųšrum treingjandi mannsųmilig og javnbjóšis kor kring alt Fųroya land.

Bošanesheimiš og kassahugsan

Taš er ikki so langtsķšani, landiš og kommunurnar bżttu barnaansingina og eldraųkiš ķmillum sķn. Tį var avtalan, at kommunurnar tóku barnasansingina upp į seg, og landiš įtók sęr eldraųkiš, alt, sum taš var. Kommunurnar tóku barnaansingina ķ įlvara. Landiš gjųrdi lķtiš og onki viš eldraųkiš.

Ikki fyrrenn ein kommuna ķ Noršstreymi sųkti lųgtingiš um studning til eitt ellis- og rųktarheim, hendi nakaš. Tį fór landiš at bjóša kommunum generelt įvķsar upphęddir pr. song į sambżlum og ellisheimum, um kommunurnar įtóku sęr at byggja. Landiš treytaši sęr ķ mesta lagi at gjalda helvtina. Śrslitiš varš, at landiš rindaši nógv minni enn helvtina og kommunurnar nógv meir.   Vit ķ Havnar kommunu hųvdu ętlanir um at vera modernaš į eldraųkinum. Vit ętlašu at byggja eitt heim ella eitt kompleks, sum tók atlit til teir nżggjastu tankarnar innan eldraųkiš, har stųrri dentur var lagdur į fyribyrging og spakuliga innslśsing heldur enn į drśgvt uppihald į rųktarheimi.

Vit teknašu og tingašust ķ fleiri įr. Men tį vit hildu okkum vera komin į mįl viš kųnari rįšgeving frį almannamįlarįšnum, vildi landiš ikki spęla viš. Nś noktaši landiš at fķggja stóran part av tķ, sum taš hevši męlt okkum til. Landiš vildi bara skoyta eitt sindur upp ķ til rųktarheim.

Fyri at siga, sum er, lųgdu vit tį um til kassateinking og bygdu ellis- og rųktarheimiš, sum nś stendur į Bošanesi. Viš tķ var tann akutti tųrvurin so at siga loystur, men tęr fjųlbroyttu og framkomnu eldraloysninar vóršu fyri ein stóran part verandi ķ skuffuni, tķ įbyrgdarhavarin vildi ikki spęla viš.

Fokus er rętt

Ķ dag er pśra greitt, at ķ eldrapolitikkinum hjį landinum hevur ov stórur dentur veriš lagdur į at byggja rųktarheim. Denturin hevur veriš so stórur, at Fųroyar hava lutfalsliga nógv fleiri rųktarheimsplįss enn grannalondini. Hetta hevur aftur havt viš sęr, at taš er fariš at sansa at fķggjarliga hjį landskassanum, tķ rųktarheimsrakstur er nógv dżrast av ųllum eldrarųktartęnastum.

Allar kanningar siga greitt, at tey eldru vilja helst bśgva heima. Hetta var eisini stašfest ķ eldraįlitinum hjį landinum fyrst ķ hesi ųldini, men stašfestast mį, at sķšani tį hevur veriš smįtt viš ķtųkiligum įtųkum at tryggja, at tey eldru kunnu bśgva sum longst heima.

Endurmenning er so smįtt fingin ķ lag, men taš nyttar lķtiš, tį heimahjįlpin er skorin nišur um ųklarnar. Ķ Tórshavnar kommunu hava vit sjįlvi valt at gera ymsar įbųtur at stimbra tey heimabśgvandi, bęši viš Tilhaldinum og ķtrivunum har og Heilręši, sum aftrat heimavitjanum hevur stašiš fyri kropsvenjingum og nś eisini samdųgursrehabilitering į Bošanesheiminum.   Tey, sum hava skil fyri tķ, meta, at fokusiš er rętt ķ lógaruppskotinum frį landsstżrinum um heimatęnastu og eldrarųkt viš tilbošum og tęnastum, sum eru ętlaš teimum heimabśgvandi.

Men taš er ein trupulleiki, at tį kommunurnar skula yvirtaka ųkiš, skulu tęr skipa tęnastur, sum eru vįnaligar ella als ikki eru til ķ dag. Her er sostatt eitt stórt glopp millum tey ętlašu lógarkrųvini um tęnastur og veruleikan į eldraųkinum ķ dag.

Uppi ķ hesum er bśstašarmarknašurin. Taš tekur langa tķš at śtbyggja hann viš fleiri eldravinarligum ķbśšum, so at sjįlvur bśstašurin kann verša ein partur av tķ lęttanum, sum tey eldru heimabśgvandi hava tųrv į.

Fķggingin er vandamįliš

Loysnin ķ dag er tó neyvan at nišurleggja rųktarheimsplįss ķ óšum verkum fyri at fįa rįš til tilbošini til tey heimabśgvandi. Hetta er ein long tilgongd ķ kanska 10-15 įr, har rųktarheimstųrvurin skal tįlmast og helst minka, so fķggjarlig orka fęst til at arbeiša viš fyribyrging og heilsuframa.

Her spęlir fķggingin hjį landskassanum eisini inn. Skal landiš fķggja ta kommunalu eldrarųktina viš teimum pengum, sum landiš rindar ķ dag, er ųllum pśra greitt, at so hongur roknistykkiš ikki saman. Stųrsta vandamįliš ķ ųllum hesum er tķ fķggingin.

Skal skil vera ķ śtleggingini, so mį samsvar vera millum krųvini, iš lųgtingiš įleggur kommununum viš lóg, og ta fķgging, sum sama lųgting skal jįtta kommununum į hvųrjum įri til eldraųkiš.

Eri neyvan einsamallur um at ivast ķ, um hetta samsvar veršur. Enn tykjast vera alt ov nógvar ógreišur um, hvųrja tęnastu kommunurnar yvirhųvur skula veita borgarum, sum eru yngri enn pensjónistar, sum eru menningartarnaš, sjśklingar, sum eru heima, og sjśklingar, sum eru śtskrivašir av sjśkrahśsum v.m.

Tį so fķggingin haraftrat hongur ķ leysum lofti og veršur hangandi har til langt eftir, at taš ikki vendist aftur hjį kommununum, so skilja tit kanska, at hetta er ongin įlvilig stųša hjį kommunupolitikarum at vera ķ. Vit eru ķ stuttum tjóšri.

Jógvan Arge

< Vesturskślin samtyktur | Atlantsflog ķ vanda >