20.07.2013 | Evni: Bżrįšiš
Toftamenn ķ Havn viš Westward Ho
Skriva út | Send | Aftur
Rųša į móttųku ķ Mullers pakkhśsi.

Eg fari at bjóša toftamonnum vęlkomnum ķ Mullers Pakkhśs. Hetta er eitt gamalt pakkhśs, sum Tórshavnar Kommuna hevur yvirtikiš og er ķ ferš viš at seta ķ stand. Vit plaga at brśka hetta til tżdningarmiklar móttųkur av kongum og drotningum, forsętisrįšharrum og borgarstjórum eins og toftamonnum, sum vitja ķ Havn viš okkara slupp Westward Ho.

Sambandiš millum Havnina og Toftir hevur ikki veriš so lķtiš gjųgnum tķširnar. Vit eru jś grannar, um enn ein ella tveir firšir eru ķmillum okkum. Onkrir toftamenn eru eisini endašir ķ Havn. Eg kann bara nevna Palla, sum giftist viš fastur mķni, og Hans Jįkup Hųjgaard, sum var sonur Toft-Óla. Hann var kokkur viš Grundick ta einastu feršina, eg havi veriš til skips.

Vit vóru einastu havnarmenn viš, og hann forkelaši meg allan tśrin. Tį menninir śr Eysturoynni skuldu koma umborš į Fuglafirši, gav hann męr boš um at koma at fįa męr eina góšan bita, įšrenn allir botnamenninir komu. Hvųr skal siga, įšrenn teir eta alt frį tęr. Taš vķsti seg, at teir vóru śr Skįlafirši og meginparturin vóru skyldmenn hjį męr, so vit klįrašu vęl upp.

Sųren Muller bygdi

Taš var bóndin, reišarin, handilsmašurin og politikarin Sųrin E. Müller, sum lat hetta pakkhśsiš byggja mišskeišis ķ 1890unum. Hetta hevur veriš eitt stórt hśs tį, og stųddin sigur nakaš um, hvussu tann fųroyska fiskivinnan menti seg um taš mundiš. Brśk var fyri hųlum at goyma salt, proviant og ašra śtgerš ķ eins og hųlum at arbeiša segl og ašra skipsśtgerš ķ.

Hśsiš fekk į mannamunni navniš Müllers Pakkhśs. Taš er ķ trimum hęddum. Hesin stóri og hųgi kjallarin, sum vit eru ķ, var saltgoymslan hjį saltsųluna hjį Sųrini Muller. Hann fekk salt śr Mišjašarhavinum og farmaskipini lųgdu at viš Stabban, sum enn sęst leysur śr landi. Alt varš skipaš upp viš handamegi. Hesin sami stabbin varš eisini nógv nżttur, tį iš sluppirnar riggašu til og komu higar at taka salt. Tį varš saltiš boriš ķ sekkjum oman į Stabban. Onkur kend mynd er av skipum her undir Mullers pakkhśsi, har tann ungi skipasmišjurin Kjartan Mohr stendur so bringubrattur aftanfyri stórvantiš.

Hesa hęddina hava vit gjųrt til móttųku, framsżningar- og veitsluhųli. Vit hava ķ mestan mun roynt at veriš trśgv ķmóti tķ gamla snišinum og allur stytturnar her eru framvegis upprunaligar. Eitt av teimum komandi stigunum veršur at leggja hita ķ gólviš. Ętlanin er at nżta sjóvarhita, sum vit longu hava roynt ķ einum so stórum hśsi sum Bošanesheiminum viš góšum śrsliti.

Tvęr hęddir eru oman į hesari. Mišhęddin, har vit komu inn, var goymsla til proviant og ašra skipsśtgerš, og loftiš var eitt av seglloftunum ķ Havn, serliga hjį skipum, sum Muller varaši av. Har hųvdu fleiri skip sķnar egnu klyvar at goyma ķ. Į huršunum sķggja vit enn nųvnini į gomlum havnarskipum.

Į einari hurš stendur stendur ”Mistletoe”, sum Muller įtti, į eini ašrari stendur ”Saltaire”, sum fųroyingar nevndu Saltoyraš, iš Muller eisini reiddi śt, og eitt trišja navn, sum sęst uppi į loftinum, er ”Grundick”, sum Kristian og Sįmal ķ Hvannasundi įttu. Onkur gomul śtgerš er enn at sķggja ķ klyvunum, so sum lanternur, blokkar og tķlķkt.

Jack of all trades

Sųren Müller var fųddur ķ Havn ķ 1856 og livdi til 1922. Hann var sonur Hans Christopher Müller (1818–1897). Hans Chrisoffer var so mangt, m.a. sżslumašur ķ Streymoynni, postavgreišslumašur, avgreišslumašur fyri DFDS og eisini sparikassastjóri. Hann sat į tingi ķ 28 įr og 30 įr į rķkisdegi. Stundum virkaši hann sum fśti og sorinskrivari, tį teir vóru burturstaddir.

Sųrin var nišri og tók ta lķtla lųgfrųšiliga prógviš. Heimafturkomin var hann eitt skifti fulltrśi į amtsskrivstovuni, og eitt annaš skifti fulltrśi hjį fśtanum. Tį pįpanum barst frį, starvašist hann eisini sum postavgreišslumašur og sżslumašur. Men hugurin mundi standa til vinnulķviš, tķ sum so mangur annar framtakshugašur ķ Havn fór hann inn ķ reišaravirksemi ķ sambandi viš sluppfiskiskapin, sum av įlvara menti seg ķ 1890-unum.

Sųrin įtti fleiri skip sjįlvur, og hann įtti eisini ķ nógvum skipum saman viš ųšrum. Eitt kent felag, sum hann var oddamašur og śtgeršarmašur fyri, var Oyggjafelagiš, sum frį 1890unum įtti sluppirnar viš oyggjanųvnum, Streymoyggin, Eysturoyggin, Sandoyggin, Sušuroyggin, Vįgoyggin, Nólsoyggin og kanska fleiri. Fyrsta skipiš var helst Streymoyggin, sum kom ķ 1891.

Onnur skip, sum Sųrin Muller įtti ķ vóru: Dauntless, Amaranth, Only Sister, Petra, Sślan, Ternan, Marshall, Tre Sųskende, Mistletoe, Hįkelling, sum var eitt deksfar, Prinsessa Maria og Gunhild. Hon kom ķ flotan ķ 1911. Ķ 1930 endaši hon inni į Toftum.

Bygdi Skįla beding og Skipanes

Saman viš Jens ķ Dali var hann oddamašur, tį Skįla Beding sį dagsins ljós ķ 1901, og eg hugsi, at hann eisini var tann fyrsti, sum gjųrdi eitt bryggjuskapilsi į Skįlafjųršinum. Taš var bryggjan į Skipanesi, sum kom ķ 1914. Sum eg havi skilt, var hon einasta bryggja av sķnum slag į Skįlafjųršinum ķ mong įr, men eystringar vóru ikki bara fegnir um ognarvišurskiftini.

Tį frś Muller ętlaši at byggja śt į Skipanesi ķ trķatiįrunum, reistu sóknarstżrini uggafjaršarnar og vildu fįa fatur į brśnni į Skipanesi. Eitt langt og drśgvt strķš tók seg upp og endaši seinast ķ trķatiįrunum viš, at Kongshavnar havn og kommunurnar aftanfyri hana yvirtóku atlųgubryggjuna og hśsini, sum har vóru.

Las ķ gjįrkvųldiš, at so at siga ongar broytingar hava veriš į Skipanesi sķšani yvirtųkuna, men vit kunnu įsanna, at stórbroytingar eru hendar ašrastašni kring Skįlafjųršin sķšani tį og fleiri eru į veg. Og nś vilja tit sleppa at koyra undir Tangafirši til Havnar – ella kanska eru taš vit, sum skula koyra beinleišis inn į Skįlafjųršin. Livst so spyrst.

Sat viš festi ķ Kirkjubų

Sųrin Muller bśši her ķ grannalagnum. Hann bygdi sęr sethśs śr gróti omanfyri, har Gamla Hospital stendur ķ dag. Taš stóš fyrr beint uttanfyri pakkhśsiš. Hann var įhugašur fyri jaršarbrśki. Sat viš sonevnda sżslumansgaršinum, sum var burtur av eystara kirkjubųarfestinum. Hevši eisini trašir av Flatnahaga. Veit ikki betur enn, at hann įtti vęl av ognarjųrš inni į Skįla (einar 8-10 merkur veršur sagt). Sķmun Hųjgaard ķ Rituvķk keypti frį honum og flutti av Toftum til Skįlar.

Sżslumansembętiš ķ Havn varš nišurlagt um taš mundiš, tį H.C.Müller doyši ķ 1897. Jųršin varš verandi ķ hondum hjį Mullersęttini, men tvķdrįttur hevši tikiš seg upp millum Kirkjubų og Müllersfólkiš. Vęl hevši veriš millum hśsini, og Jóannes bóndi ķ Kirkjubų var trślovašur einari systir Sųrin Muller, men Gušny av Karlsskįla ķ Ķslandi legši fót fyri honum, og samgongan millum Patursson og Muller slitnaši.

Garšarnir vóršu iš hvussu er ikki lagdir saman. Jaršarparturin varš avgreiddur mišskeišis ķ 20unum į tann hįtt, at tęr 13 merkurnar , sum sżslumansgaršurin hevši fevnt um, varš bżttur viš įtta merkrum til Poul Müller, sum var sonur Sųren, og fimm fóru til Kirkjubųar viš hįlvari trišjumųrk til Sjśrš Patursson og hįlvari trišju til Gazet Patursson. Annar var sonur og hin bróšur Jóannes bónda.

Sųren Muller sat ķ borgararepresentatiónini ķ Havn, har fśtin altķš var formašur, frį 1896 til 1908. Tį tann nżggja og meiri demokratiska kommunulógin kom ķ 1908, eitt nś Frķšriki Petersen fyri at takka, var Sųrin Muller oddamašur į listanum hjį Sambandsflokkinum.

Men taš óvęntaša hendi, at Sjįlvsstżrisflokkurin viš Mass Andrias Winther į odda vann vališ viš fimm monnum móti fżra, og Mass Andrias varš fyrsti borgarstjóri ķ Havn. Į valinum ķ 1912 fingu sambandsmenninir meirilutan, og Sųrin Muller var borgarstrjóri frį 1913 til 1920. Hann sat į tingi fyri Noršstreym įrini 1891-1903 og fyri Sušurstreymoy frį 1903 til 1908.

Tórshavnar havn

Umstųdurin ķ Tórshavnar havn vóru ikki góšar, tį fiskivinnan tók seg upp. Her vóru nęstan ongar atlųgubryggjur, og ofta var trupult at hava skip liggjandi į vįgni. Tį landsynningsódnirnar leikašu ķ Havn, fóru skipini oftast inn į Skįlafjųršin, har tey eisini hųvdu vetrarlegu.

Havnin hevdi bara smįar lendingar. Eitt undantak var Konslarabrśgvin, sum var har į leiš, sum Fiskacentralurin var fyri nųkrum įrum sķšani. Har var eisini Konslarapakkhśsiš, sum var ein mišstųš fyri fiskaarbeišnum ķ Havn. Eystanfyri vóru Kongabrśgvin, Müllersbrśgv, Evensensbrśgv og Vippan viš brśgv ķ Tinganesi, men bert lossibįtar ella jaktir kundu leggja at har.

Vestaravįg hevši brśgv ķ Vįgsbotni, og śti ķ Bakka bygdi Rasmus Effersųe eina brśgv, sum enn dagin ķ dag veršur nevnd Rasmusarbrśgv. Taš er tann steinsetingin, sum sęst undir neystunum beint innanfyri Skinnarasker.

Ķ 1901 vóru 34 fiskiskip skrįsett ķ Havn, og 475 mans mannašu tey. Fólkatališ ķ bżnum var tį um 1300. Vųrutilflutningurin gjųrdist stųrri og stųrri, og tungt var at rógva jaktirnar inn og śt av vįgni, til og frį farmaskipunum, sum lógu uppankrad į redini.

Havnarmenn strķddust leingi fyri einum veruligum havnarlag. Teimum var pśra greitt, at skuldi nųkur menning taka seg upp saman viš fiskivinnuni og ųšrum ķdnaši, so mįtti eitt gott havnarlag til. Ķ 1929 vóru teir so framligir, at teir atkvųddu ķmóti, at staturin skuldi eiga havnina. Hana skuldi kommunan eiga, tķ so rįddi hon fyri henni. Taš var eitt tżdningarmikiš stig til frama fyri menningina ķ Havn ķ seinastu ųld.

Hetta vóru iš hvussu so er ašrir tónar enn teir, sum Jens Christian Svabo legdi fram ”Indberetninger fra en rejse i Fęrų 1781-82”, har hann undrašist stórliga yvir, at ”mine fęrųske forfędre have valgt … til ųernes hovedstad og handelens sęde en så slet havn”.

Her ķ grannalagnum var ķ mong įr ein serlig kolabrśgv. Til uppskipan av koli hevši Valdemar Lützen sett upp eina ręttiliga hųga og langa trębrśgv. Henda brśgv varš sett upp į vįri og tikin nišur aftur móti vetri, men var ofta fyri skaša av brimi og aldu. Hon var serliga ętlaš koldamparum.

Her viš Hųgukai, sum Westward Ho liggur viš, eru tveir betongsstabbar, sum Valdemar Lützen stoypt til skip og bįtar at taka olju. Oljan varš gjųgnum leidning flutt inn higar av Višarnesi, har oljutangar vóru bygdir ķ 1935. Tann sonevnda Lįgakei er beint heimanfyri Hųgukei. Keiin hjį Ųstrųm var frammanfyri Fabrikkina, sum nś stendur langt uppi į landi.

Mullers pakkhśs ķ dag

Ķ 1968 keypti Tórshavnar havn Müllerspakkhśs frį Eiden Müller, sum fekk tey ķ sķn part sum arvur eftir mammuna Ebbu Muller. Ebba, sum var donsk og nęr ķ ętt viš danska forsętisrįšharran Zahle, tók viš reišara- og handilsvirkinum hjį Muller, tį mašur hennara doyši ungur mišskeišis ķ tjśgunum. Hon stżrdi fyritųkuni til sķn doyggjandi dag ķ sekstiįrunum.

Eitt langt skifti ķ trķatiįrunum var Ebba Muller formašur ķ Fųroya Reišarafelag. Men tį krķggiš var av, gavst hon vid reišaravirkseminum og ųšrum, sum hevši viš fiskivinnuna at gera. Nś halgaši hon seg DFDS-avgreišsluni, sum helt til ķ Gongini. Hetta hśsiš varš ķ nógv įr leigaš ymsum fyritųkum og felųgum ķ bżnum. Eitt nś goymdi Fųroya Fiskasųla pakkitilfar her ķ nógv įr, og Tórshavnar Froskmannafelag hśsašist eisini her ķ nųkur įr.

Ķ dag eigur Tórshavnar kommuna hśsiš. Vit brśka taš til at taka ķmóti stųrri mannfjųldum, til framsżningar og annaš. Vit hava eisini ętlanir um, at ovari parturin av hśsinum skal verša eitt maritimt savn ella siglingarsavn ķ sambandi vid okkara bżarsavn. Vit halda, at Müllers Pakkhśs viš Vestaruvįg eigur at lżsa taš umhvųrvi og virksemi, sum einaferš var.

Vit kundu ynskt, at taš gekst skjótari viš hesum ętlanum, men kunna kortini ugga okkum viš, at vit longu hava ein góšan part av einum siglingarsavni. Her viš Hųgukei liggur motorurin ”FRAM”, sum Laurits ķ Mortansstovu bygdi ķ Įlakeri ķ 1921 til Gamla Sįmal Petur ķ Fuglafirdi. Hann ęt tį ”Erik” eftir soni hansara.

Og fram um alt smęšist Westward Ho ikki burtur millum siglarar. Sluppin, sum varš bygd ķ Onglandi ķ 1880unumm, er framvegis vęl siglingarfųr bęši millum oyggjarnar og millum lond viš sjįlvbodnari manning - og hartil er hon eitt prżši. Viš tykkara ferš ķ dag halda vit, at Undirhśsiš į Toftum eisini hevur įsannaš, at Westward Ho og FRAM eru savn, sum dugur.

Jógvan Arge 19/7-2013

< 24 nżggj grundstykki ķ Hoyvķk | Kommunur halda fast um byggimyndugleika >