07.08.2002 | Evni: Lųgtingiš
Fyrsta rųšan į lųgtingi
Skriva út | Send | Aftur

Umrųšan av lųgmansrųšuni 2002

Harri formašur!

Taš var įhugavert at lżša į lųgmansins rųšu į ólavsųku, og taš er ikki minni įhugavert at lesa rųšuna ķ teirri longru śtgįvuni.

Fęr samgongan taš av skafti, sum er fest į blaš ķ lųgmansrųšuni og samgonguskjalinum, so ivist eg ikki ķ, at eitt dygdararbeiši kemur burtur śr į fleiri ųkjum.

Endamįliš er, at Fųroyar verša sjįlvbjargnar, so Fųroya fólk uttan fķggjarligar og umsitingarligar bindingar kann gera framtķšarstųšu sķna av.

Ķ eini tryggari sjįlvstżristilgongd vil samgongan ķ hesum valskeišnum virka fyri, at lųgtingiš ger av, at ųll mįlsųki kunnu yvitakast sum sermįl, soleišis at har vit valda, skula vit eisini gjalda.

Undantikin eru kortini tey mįlsųki, sum eru knżtt beinleišis at suverenitetinum. Tjóšveldisflokkurin hevši fegin viljaš, at feršin var meir į sjįlvstżrisleiš, men hetta var taš, sum var politiskt mųguligt.

Sett er śt ķ kortiš, at yvirtųkurnar verša neyvt fyrireikašar ķ samskifti viš allar partar, sum varša av.

Sera įhugavert er brotiš ķ lųgmansrųšuni um lųgmįlini. Samgongan hevur gjųrt av at stovna fųroyskt lųgmįlarįš at standa fyri at skipa Fųroyar sum eitt sjįlvstųšugt, nśtķšar ręttarsamfelag.

Taki undir viš metingini ķ rųšuni, at tann tįtturin, sum mest hevur ligiš į lįni ķ fųroyska fólkaręšinum undir heimastżriskipanini, er at byggja landiš viš fųroyskari lóg.

Ongin ivi er um, at fyri framman liggur eitt stórarbeiši ķ at menna fųroyska lųgfrųši, fųroyska ręttarskipan og fųroyskar dómstólar. Hetta er taš, sum vit vanliga rópa trišja statsvaldiš.

Taš er umrįšandi, at vit menna okkara lųgfrųšiliga kunnleika, okkara kunnleika til at višgera lógir og skipanir og soleišis gera okkum śt til at sita fyri lųgmįlunum.

Vit eiga eisini at gera nógv burtur śr at undirvķsa ķ lųgfrųši, og ikki minni eiga vit at gera burtur śr gransking į ųkinum. Grannarnir fyri vestan hava oršafelliš, at lųgfrųši er sjįlvręši, og taš eiga vit at taka til okkum.

Kommunur og įbyrgdarbżti

Sķggi, at lųgmįlarįšiš ķ neyvum samstarvi viš kommunurnar ętlar sęr at leggja stóra orku ķ at fįa eitt greitt uppgįvu- og įbyrgdarbżti millum land og kommunur.

Kommunurnar skula hava įbyrgdina av fleiri mįlsųkjum, og ętlanin er longu ķ heyst at gera eina tķšarętlan fyri hesar umskipanir.

Ķ lųgmansrųšuni veršur bošaš frį, at skjótast gjųrligt veršur fariš undir at leggja eldraųkiš śt til kommunurnar, og at hetta veršur eitt royndartiltak, sum skal brśkast sum grundarlag fyri at lata kommununum onnur mįlsųki.

Leisturin veršur ein rammulóg viš minstukrųvum, og samstundis skal skattalykilin millum landiš og kommunurnar broytast, so taš fķggjarliga bżtiš samsvarar viš įbyrgdina.

Gerast skal eisini ein śtjavningarskipan, soleišis at kommunurnar verša javnt fųrar fyri ar įtaka sęr nżggjar įbyrgdir.

Taš er at fegnast um, at landsstżriš sum skjótast ger nakaš viš hesar ętlanirnar.

Eg fari at nżta hųviš til at spyrja teir landsstżrismenninar, sum varša av, hvussu hugsanin er at broyta skattalykilin millum land og kommunur, og hvussu tann śtjavningarskipanin er hugsaš, sum skal gera kommunurnar javnt fųrar fyri at įtaka sęr nżggjar įbyrgdir?

Taš er skilagott, sum nevnt veršur ķ lųgmansrųšuni, at samstarva viš kommunurnar um at menna tey fyrisitingarligu ambošini, eitt nś roknskapar- og umsitingarreglur, fólkayvirlit og ikki minst fųrleikan ķ teimum kommunalu umsitingunum.

Bśstašir og bśskapur

Nś ein dagin kom bśskaparrįšiš viš eini frįgreišing, har sagt varš, at avgerandi fyri framhaldandi vųkstri ķ okkara bśskapi er, ”at rśm er fyri fleiri fólkum ķ landinum til tess at nųkta tųrvin hjį arbeišsmarknašinum”.

Fyri at fįa fatur į hesum vųkstrinum heldur rįšiš, ”at taš almenna eigur at fįa loyst trupulleikarnar viš bśstašarmįlum, ansingarmįlum og ųšrum sosialum nišursetumįlum, so at fólk kann stųšast ella hętta sęr til Fųroya at liva og virka”.

Rįšiš sigur, ”at sethśsabyggingin er ikki komin upp į taš stųši, sum eftir ųllum at dųma er neyšugt”, og ”at taš serliga er trotiš į barnaansing og bżlis- ella ansingarmųguleikum fyri eldri fólk, sum bęši leggur órķmiligt trżst į familjurnar og er ein sannur arbeišsmarknašartrupulleiki”.

Havi hug at spyrja teir, sum varša av, hvųnn dent landsstżriš leggur į hendan partin av tilmęlinum frį bśskaparrįšnum?

Taš er so satt, sum taš er sagt, at vit hava trupulleikar į hesum ųkjum. Og eg hugsi ikki, at nakar ivast ķ, at vit eru ķ afturhond, so taš munar.

Barnaansingarmįlini eru lųgd śt til kommunurnar. Har kann sigast, at ein įvķs gongd er komin į at fįa til vega ansingarplįss, men tann gongdin er ikki nóg skjót, meta vit saman viš ta trżst, sum er at sleppa inn į stovnarnar.

Bżlis- og ansingarmųguleikarnir hjį teimum eldru eru į dagsskrįnni, og landsstżriš hevur sett sęr fyri saman viš kommununum at fįa gongd į at loysa tann brįšneyšuga tųrvin viš eini ķlųgupulju į fķggjarlógini upp į 20 mió kr. nęsta įr, sum kommunurnar kunna sųkja śr. Landiš ętlar sęr at gjalda 50 prosent. Men er taš nóg mikiš?

Alternativ bygging hevur veriš nógv frammi. Eitt av hesum alternativum er at skapa mųguleikar fyri at byggja leiguķbušir, so fólk ikki ķ hvųrjum einstųkum fųri nżtist at keypa sęr bśstaš.

Hugaligt er at lesa ķ lųgmansrųšuni, at arbeitt veršur viš at gera mųguleikarnar fyri ųšrvķsi bśstųšuim betri, so at śtbošiš svarar betri til eftirspurningin.

Skilji į lagnum, at her veršur boriš skjótt at, og at arbeišiš at laga lóggįvuna til longu er fariš ķ gongd.

Kundi hugsaš męr at fingiš at vita, hvat landsstżriš ķtųkiliga hevur ķ kvittanum višvķkjandi lóggįvuni um bśstašabygging og hvat tķšarętlanin er?

Mentamįlini

Nógv gott veršur sagt um mentamįlini ķ lųgmansrųšuni, og eg havi hug at trķva ķ okkurt av tķ.

Stašfest veršur, at ein mišvķsur mentanar- og undirvķsingarpolitikkur er alneyšugur fyri einar sjįlvstųšugar Fųroyar.

Skślin er komin į fųroyskar hendur, og nś er uppgįvan at gera ein veruligan fųroyskan fólkaskśla.

Mišnįmsskślarnir og Fróšskaparsetriš eiga at fįa betri virkismųguleikar, og taš hevur samgongan sett sęr fyri.

Mišaš veršur eisini eftir, at tęr śtbśgvingar, sum nś liggja ķmillum mišnįmsskślar og hęgri skślar, koma undir hęgri skślar og verša samskipašar viš granskingarmųguleikar.

Tann skapandi og śtinnandi listin er meira aktuell enn nakrantķš. Taš vķsir seg, at fųroysk listafólk standa seg vęl, hava tey umstųšur, og hetta hevur stóran tżdning fyri okkum og okkara trivnaš.

Taš var ķ tųkum tķma, at mentamįlarįšiš kom viš įlitinum Mentan og Menning, sum er ein menningarętlan fyri listaųkiš fram til 2006. Og taš er at frųšast um, at mentamįlarįšiš ķ nęstum fer at taka stig til at orša ein meiri samanhangandi politikk fyri ķtróttar- og frķtķšartilboš

Mentamįlarįšiš bošar ķ lųgmansrųšuni frį, at ķ heyst er ętlanin at leggja lógaruppskot um stušul til list og listarligt virksemi fram į ting, soleišis at lógin kann koma ķ gildi 1. januar nęsta įr.

Mentamįlarįšiš bošar somuleišis frį uppskoti til broyting ķ lógini um Mentanargrunn landsins. Ętlanin er eisini at leggja taš fram ķ heyst, so lógin kann koma ķ gildi 1. januar.

Endamįliš viš hesum uppskotinum er at umskipa Mentanargrunnin til ein mentanar-, listar- og filmsgrunn.

Lųgmašur stašfesti ķ rųšu sķni, at taš er ikki einans vinnan, iš ber framburš ķ sęr. Flestu tjóšur įsanna, at mentanarbeiši, śtbśgving og gransking eru grundarlag undir samferlagsmenningini.

Stųddin į londum, nųgdin av nįttśrutilfeingi og fólkatal eru ikki einastu treytir fyri at standa seg ķ heimssamfelagnum.

Śtbśgving og skapandi evni hjį fólkinum hava tżšandi leiklut ķ hesum samanhangi, segši lųgmašur.

Śt frį hesi somu įsannan ętla vit at geva mentamįlunum góša višgerš, tį tey koma fyri lųgtingiš.

Takk fyri.

< Spurningar og svar ķ samgonguni | SvF og fųroyskar sendingar >